Kaśka Kariatyda to jedna z najbardziej poruszających powieści Gabrieli Zapolskiej - autorki, która odważnie odsłaniała kulisy życia kobiet z najniższych warstw społecznych końca XIX wieku. Książka, napisana z reporterską dokładnością i kobiecą wrażliwością, pozostaje dziś niezwykle aktualna dzięki swojej szczerości, psychologicznemu realizmowi i spojrzeniu na społeczne nierówności. G.Zapolska przedstawia los młodej dziewczyny - Kaśki, ubogiej sieroty zmuszonej do podjęcia pracy jako służąca. Jej codzienność to ciężka praca, brak stabilności, wykorzystywanie przez pracodawców i samotność w wielkim mieście. Autorka pokazuje powolny proces degradacji psychicznej i społecznej młodej kobiety: od nadziei i marzeń o lepszym życiu po dramatyczne doświadczenia, które doprowadzają ją na skraj rozpaczy. To historia o tym, jak społeczeństwo, obojętne na cierpienie najsłabszych, zepchnęło tysiące kobiet w nędzę, a niejednokrotnie - w przestępstwo. Gabriela Zapolska, mistrzyni naturalizmu, unika idealizowania i sentymentalizmu. Pisze z odwagą i prawdą, jak sama podkreśla w przedmowie: Poczciwość prawdy się nie lęka. Nie boi się ukazać brudu, przemocy i hipokryzji mieszczańskiego świata. Dzięki temu Kaśka Kariatyda jest nie tylko powieścią o jednostce, lecz także dokumentem społecznym - ostrzeżeniem przed obojętnością wobec cierpienia innych.
Czytelnik znajdzie w książce realistyczne portrety pracodawców, urzędników, drobnych mieszczan i służby, które tworzą złożony obraz społecznej drabiny końca XIX wieku. Zapolska ukazuje mechanizmy wyzysku i pogardy wobec kobiet, które nie miały oparcia w rodzinie ani dostępu do edukacji. A jednocześnie pozostawia miejsce na współczucie - Kaśka jest przedstawiona nie jako upadła dziewczyna, lecz jako ofiara okoliczności i społecznej obojętności.
Kaśka Kariatyda to niełatwa, lecz niezwykle ważna lektura. Dla współczesnych czytelników. To również zwierciadło pokazujące, jak niewiele zmieniło się w mechanizmach wykluczenia i jak łatwo zapomnieć o tych, którzy są najsłabsi. To powieść, która skłania do refleksji nad losem kobiet pracujących w domach obcych, nad samotnością i marzeniami, które gasną w zderzeniu z brutalnością życia.
Gabriela Zapolska (1857-1921) - polska pisarka, dramatopisarka i aktorka, jedna z najważniejszych autorek literatury przełomu XIX i XX wieku. Słynęła z odwagi w podejmowaniu tematów społecznych, zwłaszcza losu kobiet i ludzi z nizin. Pisała powieści, opowiadania i dramaty w duchu naturalizmu, obnażając hipokryzję mieszczaństwa i brutalność życia. Jej najsłynniejsze dzieła to m.in. Moralność pani Dulskiej, Kaśka Kariatyda, Sezonowa miłość, Ich czworo. Była twórczynią niezwykle przenikliwą, krytyczną, a jednocześnie wrażliwą na cierpienie. Dziś uważana jest za jedną z najważniejszych polskich autorek społecznie zaangażowanych.
